Gustaw Herling-Grudziński
Z Wikipedii
Gustaw Herling–Grudziński (ur. 20 maja 1919 r. w Skrzelczycach[1], zm. 4 lipca 2000 r. w Neapolu) – pisarz, eseista, krytyk literacki, dziennikarz, żołnierz, więzień łagrów.
Spis treści |
[edytuj] Biografia
Pisarz urodził się w spolonizowanej, ale wyznającej judaizm rodzinie żydowskiej jako Gecel (vel Gustaw) Herling (vel Grudziński), syn Doroty (Dobrysi) z Bryczkowskich i Jakuba (Joska) Herlinga vel Grudzińskiego[2].
W 1919 r. rodzice pisarza mieszkali w Kielcach, jednakże sporo czasu spędzali też w nieodległych Skrzelczycach gm. Pierzchnica, gdzie mieścił się duży folwark, którego byli właścicielami i gdzie przyszedł na świat Gustaw. Narodziny syna, czwartego dziecka po Eugenii, Maurycym zwanym Morkiem i Łucji zwanej Sarą, ojciec zgłosił dopiero 17 lipca 1919 r. w Daleszycach[1].
W 1921 r. folwark w Skrzelczycach został sprzedany i od tej pory, do wojny, rodzina mieszkała w Kielcach – matka z dziećmi i w Suchedniowie – Jakub Herling-Grudziński, który nabył tam duży młyn i dom[1]. W późniejszych latach pisarz wspominał z sentymentem Suchedniów, niewielkie miasto w Świętokrzyskim, m.in. w dziele Inny świat.
W Kielcach też Gustaw Herling-Grudziński uczęszczał do Gimnazjum im. M. Reja (obecnie I LO im. S. Żeromskiego w Kielcach).
Wbrew woli ojca (który namawiał go na Szkołę Główną Gospodarstwa Wiejskiego)[3] studiował 2 lata filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim, pisał dla czasopism Ateneum, Pion, Nowy Wyraz, był kierownikiem tygodnika Orka na Ugorze.
15 października 1939 założył wraz z kolegami jedną z pierwszych polskich organizacji konspiracyjnych Polską Ludową Akcję Niepodległościową (PLAN). Był jej szefem przez 2 miesiące.
W marcu 1940 próbował przedostać się z Grodna na Litwę. Wynajęci przez niego przemytnicy okazali się jednak być na usługach NKWD i Grudziński został aresztowany zaraz po opuszczeniu miasta. Umieszczono go w tamtejszym więzieniu, gdzie został szybko skazany na 5 lat pobytu w obozach. Następnie, poprzez więzienia w Witebsku, Leningradzie i Wołogdzie trafił do łagru w Jercewie. 20 stycznia 1942 po dramatycznej głodówce protestacyjnej został stamtąd zwolniony na mocy – obowiązującego już od niemal pół roku – układu Sikorski-Majski. Wstrząsający opis rzeczywistości obozowej zawarł później w książce Inny świat
12 marca w miejscowości Ługowoje udało mu się przyłączyć do armii gen. Andersa. Walczył m.in. pod Monte Cassino, za co otrzymał order Virtuti Militari.
Matka Herlinga-Grudzińskiego zmarła na tyfus w r. 1932 i pochowana jest na cmentarzu żydowskim w Bodzentynie, ojciec zmarł w 1943 r., brat i siostry przeżyli II Wojnę Światową i zostali w Polsce[2].
Po wojnie w roku 1945 został emigrantem politycznym. Wraz z żoną Krystyną (z domu Stojanowską) przeniósł się do Londynu gdzie był publicystą londyńskiego tygodnika Wiadomości. Współtworzył i redagował miesięcznik Kultura. Był także członkiem Instytutu Literackiego. Współpracował z Polskim Porozumieniem Niepodległościowym w kraju.
W 1952 roku umarła jego żona Krystyna.
W latach 1952-1955 pracował dla Radia Wolna Europa w Monachium. W 1955 r. osiadł na stałe w Neapolu gdzie poślubił Lidię, córkę Benedetto Crocego. Zmarł w wieku 81 lat. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W roku 1990 został laureatem nagrody literackiej polskiego PEN Clubu im. J. Parandowskiego, w 2000 r. odebrał w Krakowie doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego.
[edytuj] Dorobek literacki
- 1945 Żywi i umarli (Rzym) – debiut książkowy
- 1951 Inny świat (Londyn, wyd. polskie 1953)
- 1960 Skrzydła ołtarza (Paryż)
- 1963 Drugie przyjście (Paryż)
- 1969 Upiory rewolucji (Paryż)
- 1973 Dziennik pisany nocą 1971-1972 (Paryż)
- 1980 Dziennik pisany nocą 1973-1979 (Paryż)
- 1983 Podróż do Burmy (Londyn)
- 1984 Dziennik pisany nocą 1980-1983 (Paryż)
- 1986 Pierścień (Neapol)
- 1988 Wieża i inne opowiadania (Poznań)
- 1989 Dziennik pisany nocą 1984-1988 (Warszawa)
- 1993 Dziennik pisany nocą 1989-1992 (Warszawa)
- 1997 Gorący oddech pustyni (Warszawa)
- 1999 Biała noc miłości (Warszawa)
- 2005 Wędrowiec cmentarny (Warszawa)
- 2007 Wiek biblijny i śmierć (Warszawa)
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
- Zdzisław Kudelski, Pielgrzym Świętokrzyski: szkice o Herlingu-Grudzińskim
- Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat
